Муҳим масалалар:
1-ҚИСМ: БАЪЗИ УМУМИЙ МАСАЛАЛАР
ЁРИТИШ
ИНСОН ҚАНДАЙ МУСУЛМОН БЎЛИШИ ВА НИМА БИЛАН
ИСЛОМГА  ХУКМ ҚИЛИШ МУМКИН.

Аллоҳ ﷻ .  Қуръони каримда қуйидагича изоҳланган.
 “5. (Уруш) ҳаром қилинган ойлар чиқиши билан мушрикларни топган жойингизда ўлдирингиз, тутингиз (асир олингиз), қамал қилингиз ва ҳар қандай пистирмаларда уларни кузатиб турингиз! Агар тавба қилиб, намозни мукаммал адо этсалар ва закот берсалар, уларни қўйиб юборингиз! Албатта, Аллоҳ кечиримли ва раҳмлидир.” (Тавба 9/5).

Аллоҳ ﷻ .  оят бошида мушрикларни ўлдиришга амр қилган.  Оят давомида айрим шартлар доирасида ўлдиришни
тўхтатилишини талаб қилди ва  «Агар тавба қилиб,, —
у иборасини ишлатган.  Барча тафсир китобларида
Тавбадан мақсад “ширкдан тавба қилиш” тарзида ифодаланган.
  Қолаверса, уламолар бу оятни изоҳлаганларида саҳиҳейн¹ да жумладан, кўплаб ҳадис имомларининг китобларида ривоят қилинган

Улар қуйидаги ҳадисни зикр қилдилар: “قاتل الناس حتي يقولوا لا إله إلا الله فمن قالها فقد عصم مني ماله و نفسه إلا بحقه وحسابه علي الله.
   «Мен инсонларга қарши жанг қилишликга буюрилдим, ҳатто ла илаҳа иллаллоҳ дегунларича. Бас, кимки ла илаҳа иллаллоҳ деса, мендан жонини ва молини сақлабди, магар Ислом ҳаққи (яъни, намоз, закотни тарк қилишлик ёки ноҳақ одам ўлдириш) билан жазо кўрилади. Унинг (ҳақиқий мусулмон ёки мунофиқ) ҳисоби Аллоҳгадир»»
[6] Ал-Манҳал ал-Ҳадис фи шарҳ ал-ҳадис. 2-жилд, 89-бет. Абу Ҳурайра ривояти.

Масалан, Имом Қуртубий  (رَحِمَهُ الله) бу оятни тафсир қилади;
“Тавба қилиш ширк туфайли қилинади ва ўлдириш унинг йўқ бўлиши билан.
(хукми) бекор бўлади.».

Муфассир Ибн Арабий  (رَحِمَهُ الله);  “Бу оят ҳам, ҳадис ҳам
иккаласи бир хил маънога келади”.  (Куртубий тафсири)
¹Бухорий-Муслим

Яна шу суранинг 11-оятида Аллоҳ таоло:
11. Агар тавба қилсалар ва намозни мукаммал адо этиб, закот берсалар, у ҳолда (улар) сизларнинг дин жиҳатдан биродарларингиздир. Биладиган қавм учун оятларни батафсил баён этурмиз..
Бу икки оятнинг тафсири;  Табарий, Қуртубий, Ибн Касир каби соғлом барча манбаларда тушунтирилган.  Шахснинг Исломни қабул қилиши, мусулмонлар билан биродар бўлиши ва жонини омонда бўлиши.
яъни моли ва қони омонда бўлишлиги учун,  асосий шарти кишининг ширкдан тавба қилишдир.
Яна қуйидаги оятлар мавзуимизга далилдир; 

»193. Фитна босилиб, бутун дин Аллоҳ учун бўлгунга қадар улар билан урушингиз! Агар тинсалар, у ҳолда золимлардан бошқага адоват қилишлик (Исломда) йўқ.”
(Бақара 2/193)
“39. Фитна (ширк) йўқ бўлгунича ва дин бутунлай Аллоҳга бўлгунга қадар улар билан уришингиз! Агар (куфр)дан қайтсалар, албатта, Аллоҳ уларнинг ишларини кўриб турувчидир.”. 
(Анфол, 8/39).

юқорида келтирганимиз
бошқа манбаларга қаралганда эса
бу оятларда кўриниб турибдики, фитнанинг тугаши ва ширкнинг тугашини англатади.
Эътибор берилса, Аллоҳ ﷻ . мушрикга Ислом сифатини бериш учун ширкдан тавба қилишни шарт қилгани каби
Бундан ташқари, шунингдек
Мусулмонларнинг улар билан бўлган муносабатида яна бу нуқтани асос олишларини буюрди.  Аслини олганда, «Фитна (ширк) йўқ бўлгунича»
Бу улар билан жанг қилишни маъноси хам шудир.

Шубҳасиз, масаланинг асосий жиҳати;  Шубҳасиз, Аллоҳ
Расули ﷺ ҳеч қачон Қуръонга қарши чиқмайди.  Аксинча Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Қуръондан ҳам лафзий, ҳам амалда изохловчисидир.  Бу унинг вазифаларидан бири хам шудир.

44. (Биз пайғамбарларни) ҳужжатлар ва китоблар билан (юборганмиз). Сизга эса одамларга нозил қилинган (аҳкомлар)ни баён қилиб беришингиз учун ва тафаккур қилсинлар, деб бу зикрни (Қуръонни) нозил қилдик.

64. Биз Сизга имон келтирадиган қавм учун ҳидоят ва раҳмат бўлмиш Китоб (Қуръон)ни уларга ўзлари ихтилоф этаётган нарсаларини аниқ қилиб беришингиз учунгина нозил қилдик.
Нахл 16/44-64.

Бу маънони ифодалаш учун Расулуллоҳ ﷺ:
“Ибн Умар (р.а.)дан: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Мен одамлар то Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Муҳаммад Аллоҳнинг Расули деб шоҳидлик бергунларига қадар, намозни тўкис адо қилиб, закотни бергунларига қадар улар билан уруш қилишга буюрилдим. Агар улар шу ишларни қилсалар мендан ўз қонлари ва молларини ҳимоя қилибдилар. Аммо Исломнинг ҳаққи бундан мустаснодир. Уларнинг ҳисоблари Аллоҳга ҳаволадир”.[Имом Бухорий (рақ: 25) ва Имом Муслим (рақ: 20) ривояти.]”.

Энди биз қуйидаги саволни бермоқчимиз.  Қизиқ Аллоҳ ﷻжон ва молнинг омонлиги учун ширкдан тавба қилишни шарт қилиб қўйган ҳолда,
Расулуллоҳ ﷺ бошқача шарт қўйганларми?  Ҳеч қачон. 
Шубҳасиз, ўша пайтда бир одам қилган ширкдан барий бўлса ва улардан пушаймон бўлиб тавҳидни ифодалагани учун ҳам Расулуллоҳ ﷺ: шундай деди.
Шунингдек, ўша пайтда барча мушриклар бу сўзни қандай маънога келишини Билишар эди ва бу калимани айтиш билан нимани тасдиқлашларини ва нимани рад этишларини ва нимани қабул қилишларини билишар эди. Шу сабабли ширкдан бари бўлиб ва исломга кириш аломати эса;  “Калимаи Тавҳид” эди.  Аслини олганда, Аллоҳ “5. (Шунча) илоҳларни битта илоҳ қилиб олибдими?! Ҳақиқатан, бу жуда қизиқ нарса!»» (Сод 38/5) деб буюради.
Тафаккур қилинг.  Мушриклар ҳам лат, ҳам манат деб аталган бутларини тарк этмасдан, хам Тавҳид калимасини айтсалар эди,
жон ва молини Расулуллоҳдан ﷺ қутқарган бўлармиди?  Бу катта қарама-қаршилик.
эмас-ми?  Бундай саволга ҳеч ким “ҳа” демайди, тўғрими? —  Холбуки ўша даврда Калима-и Тавҳид;  ширкни тарк этиш аломати бўлган муддатда, бир инсонга ислом хукми берилар эди.
Худди Маккаликлар ёки ўша даврда яшаганлар бутларига ибодат қилишлари билан бирга бу сўзни айтишса, уларга бирор фойдаси бўлмас эди, бугунги аҳвол хам шу
худди шундай. Киши бугунги кунда мавжуд ширкларга очиқчасига тушади ва, бир вақтнинг ўзида бу калимани айтса, бу калима унга на хукми Ислом маъносида, на ҳақиқий исломда маъносида фойда қилмайди. Чунки бунинг сабаби эса
Бу калима ширкдан тавба қилиш хослигини йўқотганлигидир. Яъни калимани айтиб гуноҳидан тавба қилмаганлиги учун жони ва моли омонда бўлмайди.
Ўша замонларда ислом уламолари бу масалага эътибор қаратганлар.
Улар зийраклик билан унинг устида туришди. Калимаи тавхид  ҳар бир жамиятда, олимлар,  ўз эгасига токи ботил эътиқодидан хамда ширкдан тавба қилганда унга ислом хукми беришлигини сахих далиллар билан билдирган. Бу ерда бунга боғлиқ ривоят келтирсак
фойдали бўлади.

1. далил сифатида юқорида қайд этилган
5. (Уруш) ҳаром қилинган ойлар чиқиши билан мушрикларни топган жойингизда ўлдирингиз, тутингиз (асир олингиз), қамал қилингиз ва ҳар қандай пистирмаларда уларни кузатиб турингиз! Агар тавба қилиб, намозни мукаммал адо этсалар ва закот берсалар, уларни қўйиб юборингиз! Албатта, Аллоҳ кечиримли ва раҳмлидир. . ва 11. Агар тавба қилсалар ва намозни мукаммал адо этиб, закот берсалар, у ҳолда (улар) сизларнинг дин жиҳатдан биродарларингиздир. Биладиган қавм учун оятларни батафсил баён этурмиз. Тавба 9/5-11.

Оятларда муфассирлар, умумий, “одамлар тавҳид калимасини айтсалар…жанг қилишга буюрилдим” хадисни оят тафсири сифатида қайд этишди.  Баъзилар ҳадис  билан оят бир хил маънога эга эканлигини ифодалади.

2. Имом Бухорий иймон китобида, 17-бобий
Тавба сураси бешинчи оят билан очган ва Ибн
Умар ‎(رضي اللـہ عنہ) дан ривоят қилинган ҳадисни айтди).  Ибн Ҳажар “Фатҳуъл Барий”да: зикр қилинган
У ҳадисни оятнинг тафсири деб билган.  Чунки оятдаги “тавбадан”
Мақсад куфрдан тавҳидга қайтишдир.  Ҳадисда ҳам
“Одамлар “ла илаҳа иллаллоҳ” демагунча… Жанг қилишга буюрилдим”, деб изоҳ берди.

3 Имом Бухорий бу Хадиси «исобатул муртаддин» ~ муртадларни тавба қилдириш ~ китоби, 3чи боб ✓°6924 ривоятда шундай деди.
Арабларнинг кўпчилиги Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг вафот этганларини эшитгач, муртад бўлиб кетишди. Ҳатто динини ушлаган мусулмонлар жуда ҳам камайиб кетди. Маккада Қурайш, Тоифда Сақиф қабилалари ва бошқа камгина мусулмонлар динида собит қолишди. Мана шунда динида сусткашлик қилган ва диндан қайтган инсонлар икки қисмга бўлиниб қолишди. Улардан бири ислом динини тарк қилиб, муртад бўлганлар, уларга Бану Той, Асад, Ғатафон, Бану Хунайф, Аҳли Яман ва Асвад қабилалари киради. Иккинчиси, закот беришликдан бўйинтовловчилар, уларга Бани Тамимликларнинг баъзилари, Бану Ҳавозин ва бошқалар киради.
Абу Бакр розияллоҳу анҳу халифа бўлганларидан кейин, аввало ишни муртад бўлганларга ва закотни ман қилувчиларга қарши жанг қилишликдан бошлаш кераклигини айтдилар. Чунки, закотни ман қилишлик – намозни ва  динда нозил бўлган барча нарсаларни рад қилишдир. Шунда Умар ибн Хаттоб: «Эй Або Бакр, инсонларга қарши қандай қилиб жанг қиласиз, ваҳоланки Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам):
قاتل الناس حتي يقولوا لا إله إلا الله فمن قالها فقد عصم مني ماله و نفسه إلا بحقه وحسابه علي الله.
  «Мен инсонларга қарши жанг қилишликга буюрилдим, ҳатто ла илаҳа иллаллоҳ дегунларича. Бас, кимки ла илаҳа иллаллоҳ деса, мендан жонини ва молини сақлабди, магар Ислом ҳаққи (яъни, намоз, закотни тарк қилишлик ёки ноҳақ одам ўлдириш) билан жазо кўрилади. Унинг (ҳақиқий мусулмон ёки мунофиқ) ҳисоби Аллоҳгадир»
Муслим.

-деганлар-ку»-дедилар. Абу Бакр розияллоҳу анҳу у кишига айтдиларки: «Аллоҳга қасамки, намоз билан закотнинг орасини ажратган кишига қарши жанг қиламан. Албатта закот молнинг ҳаққидир. Аллоҳга қасамки, агар кимки мендан бир йилда бир марта бериладиган закотни ман килса, батахқиқ Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га азоб берган ҳисобланади. Шунинг учун уларга қарши жанг қиламан»-дедилар. Умар розияллоҳу анҳу айтдилар: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳ Абу Бакрнинг қалбини ана шу пайтда жанг қилишлик учун кенг қилиб қўйганлигини кўрдим ва у кишини ҳақ эканларини билдим».

Хофиз бин Хажар Хадисни шархида «бу хадисдан бошқа хукм эса; Ла илаҳа иллаллоҳ деган инсонни ўлдирилмаслигидир.»
Фақат шахс бу калимани айтиш билан мусулмон бўладими? Олимлар иттифоқлари билан киши тавхид калимасини айтиши билан мусулмон бўлмайди. Аксинча бу калимани айтиши билан ўлдиришдан воз кечилади ва сўнгра имтихон қилинади, шояд рисолатни қабул қилиб, шариатга амал қилсагина унга ислом хукми берилади.

Хадисдаги  «Ислом хаққи мустасно» қисми билан бунга ишора қилгандир.

Имом Бағовий:
Кофир шоядки бутпараст бўладиган бўлса ва тавхидни инкор этмаса, ла илаҳа иллаллоҳ дейиши билан исломга хукм қилинади сўнгра шариатдаги барча хукмларини қабул қилиб, шариатга зид бўлган барча динлардан барий бўлишга мажбур қилинади.

Агар тавхидга иқрор бўлиб рисолатни инкор этса ла илаҳа Иллаллоҳ калимаси билан  исломга хукм қилинмайди. Яъни мусулмон бўлмайди. Токи муҳаммадун росулуллоҳ деганга қадар. Яъни содда қилиб айтсак, тавхид калимасини айтади аммо шариатга амал қилмайди аксинча инкор этгани учун унга мусулмон хукми берилмайди.

Агар Мухаммад ﷺ нинг рисолати «арабларга хос» деб билса, уни исломга хукм қилиниши учун «барча инсонларга хос» дейиши керак. Яъни мухаммад ﷺ бутун Инсониятга Пайғамбар қилиб юборилди деб тасдиқлаши керак.

Агар вожибни инкор этган ёки харомни мубоҳ деб хисобласа (исломга хукм қилиниши учун) бу эътиқодидан қайтиш керак.

Имом Бағовий келтирган нарсада фикх бор ва очиқ ва аниқ қилиб тушунтирган. Бу рисолани ёзган одамни бугунги кундаги инсонлар тушунмайди, қанчалик очиқ ва аниқ тушунтирса хам. Бу олимлар бир киши ла илаҳа иллаллоҳ дейиши билан исломга хукм беришни етарли деб хисобламаган, аксинча инсонларнинг холати ва вазиятга қараб тафсилотга киришган. Ичидаги бўлган ширкдан батамом четланмагунча яъни ширкни томирларини таг тугидан узмагунча калимаи тавхидни ислом хукми учун етарли деб хисобламаган.

4. Имом Бухорий бу Хадисни жиход китоби ✓°102 чи боб ✓°2948 ривоят қилинган. Бу ривоятни шархида ибн Хажар «Бу хадис баъзан фарқли зиёдалик билан ворид бўлган.

Абу Ҳурайра‎(رضي اللـہ عنہ) ривоятида  «ла илаҳа иллаллоҳ» билан кифояланган.» Дейди.

Имом Муслимнинг Абу Ҳурайрадан‎(رضي اللـہ عنہ) бошқа жихат билан ривоят қилган бир лафзда ««Мен инсонларга қарши жанг қилишликга буюрилдим, ҳатто ла илаҳа иллаллоҳ дегунларича. Бас, кимки ла илаҳа иллаллоҳ деса, мендан жонини ва молини сақлабди…»;
Дейилган.

Қибла бобида эса.
Анас ‎(رضي اللـہ عنہ) хадисида «Ким намозимизни ўқиса, қибламизга юзланса, (жонлик)сўйганимизни еса» зиёдаси билан келган.

Табарий ва бошқалари шундай деди.
Биринчи хадис.
«Мен инсонларга қарши жанг қилишликга буюрилдим, ҳатто ла илаҳа иллаллоҳ дегунларича. Бас, кимки ла илаҳа иллаллоҳ деса, мендан жонини ва молини сақлабди, магар Ислом ҳаққи (яъни, намоз, закотни тарк қилишлик ёки ноҳақ одам ўлдириш) билан жазо кўрилади. Унинг (ҳақиқий мусулмон ёки мунофиқ) ҳисоби Аллоҳгадир»

Бу юқоридаги хадис, калимаи тавхидни тасдиқламаган бутпарастлар билан жанг қилинар экан айтилган.

Иккинчи хадис. Тавхидга иқрор бўлиб, нубувватни инкор этганларга айтилгандир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: «Инсонларга қарши улар то Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг элчисидир, деб гувоҳлик бермагунларича, намозни қоим қилмагунларича ва закотни бермагунларича жанг қилишга буюрилдим. Агар шуни қилсалар, мендан қонлари-ю молларини сақлаган бўладилар. Бироқ, ислом ҳақи бундан мунтасно. Уларнинг ҳисоби Аллоҳга ҳавола» (Муттафақун алайҳ).

Учинчи хадис, исломга кириб, итоат этмаганларга ва амал қилмаганларни, токи бўйинсунгунларигача уларга қарши жанг қилинган.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам яна бундай деб марҳамат қилганлар:

مَنْ صَلَّى صَلَاتَنَا وَ اسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا وَ أَكَلَ ذَبِيحَتَنَا فَذَلِكَ الْمُسْلِمُ  لَهُ ذِمَّةُ اللهِ  وَ رَسُولِهِ فَلَا تَخْفِرُوا اللهَ فِى ذِمَّتِهِ

“Кимки бизнинг намозимизни ўқиса, қибламизга юзланса, сўйган жонлиқларимиз (гўшти)ни еса, у мусулмондир! Унда (Бизга бўлган имтиёз унга ҳам бўлади. Бизга юклатилган масъулият унга ҳам юклатилади»,) Аллоҳнинг ва расулининг зиммаси бор. Аллоҳнинг зиммасига хиёнат қилманглар!” (Бухорий, 1/391). 

❗️диққат қилинса, Имом Табарий ва бошқа олимлар, инсонларнинг холатига кўра исломларига хукм қилинадиган нарсани ўзгаришига эътибор беришган. Бу ифодаланган ўхшаш шархлар учун «Фатхул Борий ✓°392 хадис шархига қарашлари мумкин».

5. Имом Муҳаммад сиярул кабира «Бир киши қандай мусулмон бўлади» номли асарида мавзу очди. Бу ерда Имом Сарахсининг шархлари билан баъзи маълумотлар келтираман.

Мусулмон мушрикдан жамиятда нима билан ажралади?
Мусулмон мушрикдан жамиятда нима билан ажралади?

بسم الله الرحمن الرحيم

Ҳанафий олим, Имом Сарахсийнинг (вафоти 483.ҳ)  “Шарҳ Ас Сияр Ал Кабир” китобидан ислом шиорларига далолат қилувчу нарсалар тўғрисдаги сўзлари.

Имом Сарахсийнинг “Шарҳ Ас Сияр Ал Кабир” китобида айтади: “Бир киши нима билан мусулмон ҳисобланиб ундан қатл ва асирлик кўтарилиши тўғрисидаги боб”

Дейманки: “Бу боб яна бир ҳанафий олим Муҳаммад ибн Ҳасан Аш Шайбоний (вафоти 189.ҳ) сўзлари ва асарлари асосида баён қилинган бўлиб, у ерда қачон бир исломнинг шиорларини бир одам изҳор қилса унинг исломига далолат қилади-ю ва қачон у шиорлар унинг исломига, яъни моли ва жони мусулмонлар учун ҳаром бўлмаганига далолат қилмаслигини баён қилинган”.  (Бир киши нима билан мусулмон ҳисобланиб ундан қатл ва асирлик кўтарилиши тўғрисидаги боб)

4510 – Олдин келганидай агарда бир кофир ўзи эътиқод қилиб турган нарсани зиддини изҳор қилса унга ислом ҳукми берилади ва бундаги асл росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: “Одамлар лаа илааҳа илла Аллоҳ (Аллоҳдан бошқа ибодатга ҳақли маъбуд йўқ) дегунларига қадар жанг қилишга буюрулдим” сўзларидир. Чунки росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шу сўзни (нима маънода келганини, моҳиятини нима эканини билиб) айтмайдиган мушриклар билан жанг қилгандилар, ҳудди Аллоҳ таоло айтганидай: “Чунки, уларга қачонки «Ла илаҳа иллоллоҳу», дейилса, мутакаббирлик қилар эдилар” (Соффат: 35). Ва буни уларнинг иймон аломати деб ҳисоблаган эдилар. Аммо Мадина шаҳридаги яҳудийлар учун иймон аломати деб рисолатни (яъни у киши пайғамбар эканликларини) иқрор этишликлари ҳисобланар эди. Ҳаттоки росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бир яҳудий вафот қилаётганида унга қарата: “Мени росул эканлигимга шоҳидлик қил!” деганларида, у одам бу нарсага иқрор бўлди ва ўлди. Айтдиларки: “Уни жаҳаннамдан озод қилган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин” дедилар. Бунинг сабаби эса, яҳудийлар лаа илааҳа илла Аллоҳни (Аллоҳдан бошқа ибодатга ҳақли илоҳ йўқ) айтардилар, аммо пайғамбар Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам эканига иқрор бўлмасдилар.

4511 — Агарда буни тушунган бўлсак, айтамизки: “Агарда мусулмонлар мушрикларга ҳужум қилсалар ва агарда бу мушриклар лаа илааҳа илла Аллоҳ (Аллоҳдан бошқа ибодатга ҳақли илоҳ йўқ) нима эканини билиб айтмаётган мушриклардан бўлса ва мушриклардан бири: “шоҳидлик қиламанки, Аллоҳдан бошқа ибодатга ҳақли илоҳ йўқ” деса, мусулмон киши уни ўлдиришдан ўзини тийиши керак. Чунки мусулмон киши бу мушрик бўлган одамдан иймонига далолат қиладиган сўзни эшитди.

Айтаманки (дейди имом Сарахсий): Агарда бу мушрик лаа илааҳа илла Аллоҳни айтадиган қавмдан бўлиб, аммо шу билан бирга бошқа исломни бузувчи амалларни қилаётган қавмдан бўлса (мисол учун ҳозирги замонда: демократия сайловларига қатнашиш, тоғут президентларни танлаш, уларнинг қуролли кучлари-ю, куч ишлатар органларида ишлаш, вазирликларида куфрга алоқадор бўлган лавозимларда ишлаш, қабрларга, пирларга ибодатларни сарфлаш, куфр сўзларга тўла мажлисларда иштирок этиш, тоғутларни мақташ, уларнинг маҳкамаларида судлашиш…), бу ҳолда токи у одам қавмида тарқалган куфр ва ширклардан безорлигини изҳор қилмагунича, ундан қилични тийилмайди. Ҳудди юқорида Ас Сияр Ал Кабир китобининг муаллифи баён қилганидай.

Имом Сарахсий яна ўз китобида айтадики:

“Муҳаммад ибн Ҳасан Аш Шайбоний айтади: “4517 – Агарда у киши лаа илааҳа илла Аллоҳни айтадиган қавмдан бўлса, шу сўзни айтиб турса ҳам уни ўлдиришда ҳеч бир боислик йўқ””

Имом Сарахсий айтади:

Чунки бу (лаа илааҳа илла Аллоҳ калимаси) унинг ҳақидаги исломга далолат қиладиган калима эмасдир. Агарда: “шоҳидлик бераманки Аллоҳдан бошқа ибодатга ҳақли илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг қули ва росулидир” деса ва шу билан бирга у одам шу шаҳодатни тўлалигича айтмаслиги сабабли куфрда бўлган қавмдан бўлсагина, бу одамнинг ушбу сўзи унинг исломига далолат қилолади. Шундагина мусулмон кишига ундан қиличини тийиши керак бўлади.

Бундай одам ҳудди юқорида келган (рисолатни тан олмаган яҳудийлар) ҳолатидаги одамдай.

Яна айтади: 4519 – Мусулмонларни ичида яшаётган бугунги кундаги яҳудий  ва насронийларга келсак, агарда улардан бири: “Шоҳидлик бераманки Аллоҳдан бошқа ибодатга ҳақли маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг росулидир” деса, у одам бу билан мусулмон бўлиб қолмайди.

Сабаби уларнинг ҳаммалари бугун бу сўзни айтяптилар, биздаги барча яҳудийлар ва насронийлар бу сўзни айтадилар, аммо моҳиятини сўрасанг, айтадиларки: “Муҳаммад Аллоҳнинг элчидир, аммо у киши фақат сизларга юборилган, Бану Исроилга эмас” деб, ҳатто Аллоҳнинг: “У зот саводсизлар ичидан, гарчи улар бундан аввал очиқ залолатда бўлсалар ҳам, уларга оятларини ўқиб берадиган ва уларни поклайдиган ҳамда китобни ва ҳикматни ўргатадиган Пайғамбарни юборди” (Жумъа: 2) ва “саводсизлар” сўзидан мурод аҳли китобдан бошқа қавмлар дегани деб, оятни далил келтирадилар.

Агарда бир яҳудий айтсаки, мен насронийликдан безорман деса ва насроний ҳам мен яҳудийликдан безорман деса, биламизки бу унинг исломига далолат қилмайди, токи у киши ўзининг қавмида тарқалган куфрдан безор бўлганини изҳор қилмагунича (яҳудий яҳудийликдан, насроний насронийликдан, демократ демократликдан… безор бўлиб исломга кираман демагунича), изҳор қилса агар, шундагина мусулмон деб ҳисобланади.

4520 – (Ва ҳатто) Агарда бир насроний: “Шоҳидлик берманаки Аллоҳдан бошқа ибодатга ҳақли илоҳ йўқ ва мен насронийлидан безорман” деса ҳам мусулмон бўлмайди, чунки бу унинг айтган сўзи эҳтимолли бўлиб, у одам яҳудийли динига кирган бўлиши ҳам мумкинлиги учун. Унинг бу айтган ҳудди шу сўзларини яҳудийлар ҳам айтадилар, яъни лаа илааҳа илла Аллоҳ деб насронийликдан безор бўладилар, ҳудди Аллоҳ таоло айтганидай: “Яҳудийлар: «Насронийлар арзимас нарсададирлар», дедилар. Насронийлар: «Яҳудийлар арзимас нарсададирлар», дедилар” (Бақара: 113).

Агарда шу билан бирга: “Исломга киряпман” деса, шу ҳолатдагина ундан бу эҳтимол кўтарилади ва бу айтгани унинг исломга кирганига далолат қилади.

Агарда қуп-қуруқ мен мусулмонман деб қўйса ҳам (яъни  “Шоҳидлик берманаки Аллоҳдан бошқа ибодатга ҳақли илоҳ йўқ ва мен насронийлидан безорман” сўзларисиз) бу сўзи билан мусулмон бўлиб қолмайди.

Чунки ҳар бир адашган тоифадагилар ҳам бу нарсани (яъни мусулмон эканлигини) иддао қилади (мисол учун насронийлар ҳам мусулмонлар ва яҳудийларни кофир санаб, ўзларини энг тўғри диндамиз дейдилар, яҳудийлар ҳам мусулмонларни ва насронийларни кофир санаб, ўзларини энг тўғри диндамиз дейдилар. Ҳозирга замондаги тоғут имомлари бўлган жаҳмийлар ҳам ўзларини мусулмон санаб, бошқа тоғутларни ёмонлаган муваҳҳидларни адашган, уларни динга ҳеч қандай алоқаси йўқ деб санайдилар). Мусулмон дегани ҳаққа таслим бўлган дегани (ҳақ эса Аллоҳ тарафидан белгиланиб қўйилгандир, ҳақ узра эканлигини Аллоҳдан бўлган далиллар билан ва салаф солиҳлар тушунчаси билан исботлаб бера олиши керак).

[ Имом Сарахсий “Шарҳ сиярул Кабир”, 2266]

❗Диққат қилинса ислом уламоси мужаррад  «калимаи шаходат» инсонларга, мусулмон хукми беришди етарли эмас деб хисоблашган ва далиллар хам келтиришди. Чунки мавзуни кириш қисмида баён этганимиз каби бу калима ўзи ичига олган хапфларни айтиш билан исломга рамзи эмас, балки ширкдан тавба қилишга рамзи бўлиши билан исломга аломатдир. Яъни мушрик ла илаҳа иллаллоҳ дейиши бу уни исломга кирганлиги аломати хисобланмайди аксинча исломга хукм қилинишини шарти ўзини ботил эътиқодидан воз кечиб тавба қилишдир. Мушрик ла илаҳа иллаллоҳ деса аммо тавба қилмаса унга ислом хукми берилмайди. Мушрик ла илаҳа иллаллоҳ деб айтишдики токи ширкдан тавба қилмас экан исломга хукм қилишга етарли эмасдир.

Муслим ривоятидаги ҳадис лафзи бир оз бошқача: «Одамлар «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ!» деб гувоҳлик бериб, менга ва мен олиб келган нарсаларга иймон келтирмагунларига қадар…»
Нававий шархида: «хаттоби айтадики:  маълум бўладики бу ерда назарда тутилган нарса ахли китоблар эмас бутпарастлардир. Чунки ахли китоб ла илаҳа иллаллоҳ дейди. Шунга қарамасдан улар билан жанг қилинади ва қилич уларни бошидан кўтарилмайди.»
Имом Нававий давомида шундай деди.
«Қози Иёз буни айтди -хаттобийни сўзини- уни устига қўшимча қилди ва масалага ойдинлик киритди. Қози Иёз деди. «Жон ва молнинг омонлиги «ла илаҳа иллаллоҳ»на хос бўлиши, бу иймонни қабул қилиш намунасидир. Бундан мақсад араб мушриклари ва тавҳид ахли бўлмаган бутпарастлардир. Чунки улар энг бошда исломга даъват қилиниб, (инкор этганларга қарши) улар билан жанг қилинганлардир. Аммо улардан бошқалар, моллари ва жонларининг омонда бўлишлигида  «ла илаҳа иллаллоҳ» етарли эмасдир. Зеро улар куфр устида бу калимани айтишади. Шу сабабли бошқа хадисда
«Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: «Инсонлар «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг Расулидир» деб гувоҳлик бериб, намозни адо этмагунларича ва закотни бермагунларича, улар билан жанг қилишга буюрилдим. Агар одамлар юқоридагиларга амал қилсалар, мендан қонлари ва молларини омон сақлаган бўладилар. Фақат Ислом ҳаққи бундан мустасно. Уларнинг ҳисоб-китоби эса Аллоҳ таолога ҳаволадир».» дейилган.
Имом Нававий: бу Қози Иёзнинг сўзидир. Мен эса «хадисда келгани каби бу билан баробар барча расулларнинг келтирганга иймон келтирса…»(1/240)»
Бу учта буюк имомнинг хадисдаги тушунчаларига эътибор беринг. Бир кишининг куфр устида «ла илаҳа иллаллоҳ» дейиши, ислом хукми учун етарли эмасдир. Исломнинг илк даврларида исломга кириш учун бу калимани етарли бўлишининг сабаби: бу калимани калимаи тавхидни айтишлари бу калима устида бўлган Эътиқоди ўзгарди яъни бу калимани айтиш билан ботил эътиқодларидан воз кечдилар, ва исломга тўлиқ таслим бўлганлари учун хам исломга аломат бўлган эди… Яъни бутпарастлар бутпарастликни тарк этишганлиги сабабли исломга калимаи тавхид аломат бўларди. Шунингдек ахли китоб ширкни билан баробар бу калимани айтишганлиги учун исломга хукм қилинмас эди…
Имом Муслим Абу Молик Ашжаийдан ривоят қилган яна бир ҳадисда шундай дейилади: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ!» деб, Ундан бошқа барча маъбудларни инкор қилган кишининг қони ва молини Аллоҳ таоло ҳаром қилади. Унинг ҳисоб-китоби эса Аллоҳ азза ва жаллага ҳавола».  Бу хадисга эътибор берилса жон ва мол омонлиги калимаи тавхид билан бирга уни ичидаги маълум нарса  «Ундан бошқа барча маъбудларни инкор қилган» га боғлагандир. Калимани тилида айтиб тасдиқлаб амал қилсагина ўзина фойдаси бўлади.
Бу имомнинг факихлигидандир. Чунки тавхид калимаси хар замонда ва хар маконда ислом хукми учун етарли эмасдир.» Келтирган далилларимиз инсон исломга хукм этилиши учун, исломга зид бўлган ширкдан барий бўлиши билан ислом динига киради. Аллоҳ ﷻ исломга хукм қилиниши учун тавба сурасини 5 ва 11 чи ояти
5. (Уруш) ҳаром қилинган ойлар чиқиши билан мушрикларни топган жойингизда ўлдирингиз, тутингиз (асир олингиз), қамал қилингиз ва ҳар қандай пистирмаларда уларни кузатиб турингиз! Агар тавба қилиб, намозни мукаммал адо этсалар ва закот берсалар, уларни қўйиб юборингиз! Албатта, Аллоҳ кечиримли ва раҳмлидир.

11. Агар тавба қилсалар ва намозни мукаммал адо этиб, закот берсалар, у ҳолда (улар) сизларнинг дин жиҳатдан биродарларингиздир. Биладиган қавм учун оятларни батафсил баён этурмиз.

«Агар тавба қилсалалар…,» тавбани шарт қилгандир.

Расулуллоҳ ﷺ «инсонлар «Ла илаҳа Иллаллоҳ дегунларигача…жанг қилишга буюрилдим» мазмунидаги Хадисни хам исломга аломат деган.»

Ислом олимлари томонидан келтирган ривоятлардан ҳам шу нарса тушунилади;  калима-и тавҳид, ширк ва исломга зид эътиқодлардан
барий эканлигини ифода этган жойда инсонга ислом   ҳукми бергандир.
Ширк устидагилар;  Бироқ,
Агар улар қилган ширкдан бари бўлсалар ёки қилаётган ширкларини тарк этгани ошкор қилсалар, бас
Ислом ҳукм қилинади.